Końcowym etapem eksploatacji każdego składowiska odpadów lub jego części (wydzielonej kwatery) jest przeprowadzenie procesu rekultywacji. Polega on na nadaniu lub przywróceniu gruntom zdegradowanym albo zdewastowanym wartości użytkowych lub przyrodniczych. Aktualna nowelizacja ustawy o odpadach wprowadziła również możliwość zamknięcia składowiska odpadów z urzędu w przypadku niespełnienia wymogów technicznych lub formalnych.

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami decyzję o zamknięciu składowiska odpadów wydaje się na wniosek podmiotu zarządzającego składowiskiem.

Zgodę tą wydaje:

• regionalny dyrektor ochrony środowiska,
• marszałek województwa,
• starosta.

Wniosek o zamkniecie składowiska odpadów powinien zawierać następujące elementy:

• określenie technicznego sposobu zamknięcia składowiska lub jego wydzielonej części,
• datę zaprzestania przyjmowania odpadów do składowania,
• harmonogram działań związanych z rekultywacją składowiska.

UWAGA! W przypadku gdy:

• składowisko odpadów lub jego wydzielona część nie spełniają wymogów technicznych lub formalnych określonych przepisami prawa lub
• w wyniku przeprowadzonej kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska stwierdzi, że na składowisku odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne, na którym składowane są odpady komunalne, co najmniej od roku nie są przyjmowane odpady albo
• określona w decyzjach administracyjnych pojemność składowiska odpadów została zapełniona

a zarządzający składowiskiem nie wystąpił z wnioskiem o zgodę na zamknięcie składowiska odpadów lub jego wydzielonej części - właściwy organ ze względu na lokalizację składowiska wykonuje ekspertyzę. Na jej podstawie wydawana jest decyzja o zamknięciu składowiska odpadów. Kosztami sporządzenia ekspertyzy obciążony zostaje zarządzający składowiskiem.

Wszystkie powyższe procedury prowadzą do wykonania ważnego elementu procedury zamknięcia składowiska - rekultywacji.

Co jest celem rekultywacji?

Celem nadrzędnym prowadzenia procesów rekultywacji powinna być minimalizacja potencjalnego negatywnego oddziaływania na środowisko. W procesie zamknięcia składowiska odpadów lub jego części wykonuje się prace rekultywacyjne w sposób zabezpieczający składowisko odpadów przed jego szkodliwym oddziaływaniem na wody powierzchniowe i podziemne oraz powietrze, integrujący obszar składowiska odpadów z otaczającym środowiskiem oraz umożliwiający obserwację wpływu składowiska odpadów na środowisko.

Czym jest proces rekultywacji?

Spotkać można wiele definicji procesu rekultywacji. W przypadku rekultywacji składowisk odpadów najwłaściwszym jest określenie, że proces rekultywacji to przywracanie lub nadawanie nowych wartości użytkowych gruntu poprzez właściwe ukształtowanie terenu, poprawienie właściwości chemicznych i fizycznych, odtwarzanie gleby oraz uregulowanie właściwych stosunków wodnych z wykorzystaniem metod technicznych, biologicznych oraz zabiegów zmierzających do optymalnego zagospodarowania docelowego terenu.

Proces rekultywacji legalnego składowiska odpadów traktowany jest jako końcowy etap jego eksploatacji - całości lub części, np. jednej kwatery. W związku z powyższym do jego przeprowadzenia, na własny koszt, zobligowany jest zarządca składowiska. Musi go zakończyć w okresie 5 lat od daty zaprzestania eksploatacji części składowiska lub jego całości. Najwłaściwszym podejściem jest planowanie, projektowanie i realizacja rekultywacji na wszystkich etapach działalności składowiska, m.in. poprzez kształtowanie właściwej struktury i kształtu składowiska.

Cały proces rekultywacji składowiska podzielić można zasadniczo na cztery etapy:

1. Przygotowanie rekultywacji - sprowadza się do identyfikacji problemów rekultywacji, ustaleniu kierunków zagospodarowania oraz opracowania projektu rekultywacji. Kierunek zagospodarowania terenu określany jest w decyzji o kierunku rekultywacji. Jest on uzależniony od stanu zagospodarowania składowiska, jego formy oraz lokalnych warunków. Wyróżnić można następujące kierunki rekultywacji:

• leśny - kierunek ten realizowany jest głównie dla składowisk nadpoziomych, których sąsiedztwo stanowią tereny leśne lub zwarte skupiska roślinności,
• rolny - zalecany dla terenów docelowo płaskich, z rzędną zbliżoną do rzędnej otaczającego terenu, mających zapewniony odpływ wód powierzchniowych; na terenie uprawia się głównie rośliny pastewne - trawy lub prowadzi się wypas zwierząt,
• rekreacyjny - stosowany głównie dla składowisk nadpoziomych położonych na obszarze zurbanizowanym, w bliskim sąsiedztwie miast, w których okolicy nie występują większe wzniesienia,
• budowlany - stosowany najczęściej do składowisk docelowo płaskich; teren przeznaczany jest zazwyczaj do budowy lekkich konstrukcji.

Do głównych problemów wymagających rozwiązań, zidentyfikowanych w trakcie sporządzania projektu rekultywacji zaliczyć należy:

• zabezpieczenie wód podziemnych przed potencjalnym oddziaływaniem związanym z odciekami ze składowiska,
• zabezpieczenie środowiska przed emisją gazu składowiskowego,
• odtworzenie warstwy glebotwórczej,
• zagospodarowanie terenu w celu uzyskania docelowego kierunku rekultywacji.

2. Rekultywacja techniczna - polega na ukształtowaniu bryły składowiska oraz wyeliminowaniu potencjalnych zagrożeń dla środowiska, poprzez wykonanie właściwych uszczelnień. Jej końcowym etapem jest odtworzenie gleb metodami technicznymi.

3. Rekultywacja biologiczna - polega na wprowadzaniu roślinności w celu osiągnięciu wcześniej założonego celu.

4. Monitoring efektów rekultywacji.

Podstawa prawna:

1. Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 3 lutego 1995 r. (Dz.U. z 2004 r. nr 121, poz. 1266).
2. Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących lokalizacji, budowy, eksploatacji i zamknięcia, jakim powinny odpowiadać poszczególne typy składowisk odpadów z 24 marca 2003 r. (Dz.U. z 2003 r. nr 61, poz. 549).
3. Ustawa o odpadach z 27 kwietnia 2001 r. (Dz.U. z 2007 r. nr 39, poz. 251 ze zmianami).